جستجو براي:  در 
صفحه کلید فارسی
پ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 Back Space
ض ص ث ق ف غ ع ه خ ح ج چ
ش س ي ب ل ا ت ن م ك گ
ظ ط ز ر ذ د ء و . , ژ
       جستجوی پیشرفته کتاب
  22/09/1398
نویسندگان   ناشران   بانک کتاب   فروشگاه
 

 
مدیریت مقالات > افسانه ها و فرهنگ توده

شب يلدا و مراسم آن
گروه: افسانه ها و فرهنگ توده

يلــــــدا واژه ايست سرياني كه به زبان عربي تولد و ميلاد و به زبان پارسي زايش است و اين آخرين شب پاييز ، و نخستين شب زمستان يا آغاز چله بزرگ و درازترين شب سال مي باشد.

ميـــــدانيم كه ايرانيان پيش از آيين پاك زردشت بزرگ ، داراي كيش ميترايي بوده اند و مهر يا ميترا را خداي خورشيد و آفريدگار گيتي و هستي ميدانستند و به گمان برخي پيدايش اين آيين را از هوشنگ پادشاه پيشدادي مي دانند و در شاهنامه فردوسي خرد ورز نيز همين روايت آمده است :

كـــــه ما را زين بهي ننگ نيست
بـــــه گيتي به از دين هوشنگ نيست

همــــه راه دادست و آيين مهر
نظــــر كردن اندر شمار سپهر

به همين دليل اين شب كه از ديدگاه ستاره شناسان ، مبارك نيست ، نزد ايرانيان گرامي ست و براي دوري از نامباركي آن را جشن و سرور همراه ميكنند و باز ميدانيم كه ايرانيان شب و تاريكي را نماد اهريمن و روز و روشنايي را نشان اهورامزدا ميدانستند و پارسيان امروز نيز بر همان باورند و همه كارها براي پيروزي اهورامزدا بر اهريمن انجام مي گرفته است

چــــــون پس از شب يلدا روزها كم كم بلند و شبها كوتاه ميشوند ، آن را چيرگي روشنايي بر تاريكي و تباهي و پيروزي اهورامزدا بر اهريمن به شمار مي آوردند. چنين است كه هنوز ايرانيها آن را به جشن و شادماني برگذار ميكنند.
بدين ترتيب كه خانواده ها و بستگان و دوستان به دور كرسي يا كنار بخاري گرد هم مي آيند و رسم بر اين است كه براي شام خورش فسنجان مي پزند و با شيريني و ميوه هاي گوناگون به ويژه آجيلي به نام مشكل گشا و ميوه هايي چون انگور، انار، ازگيل، خرمالو و نيز هندوانه و خربزه از يكديگر پذيرايي ميكنند

در مــــــازندران و گيلان اگر اين هنگام برف باريده باشد مقداري برف را با شيره يي به نام كف كه از پختن نيشكر براي ساختن شكر سرخ در روستاها فراهم ميسازند، ميخورند و باورشان اين است كه با خوردن هندوانه و آميخته برف و شيره نيشكر، انسان در زمستان دچار سرماخوردگي نخواهد شد. در اين شب بزرگترها همراه با گفتگوها براي كوچكترها داستان هاي شيريني ميگويند از سده هاي پيش، گرفتن فال با ديوان حافظ نيز به اين رسم افزوده شده است

امـــا چرا اين شب يلدا ناميده شد. همان گونه كه در بالا اشاره رفت، واژه يلدا به زبان پارسي به معناي زايش است كه به آنچه در تاريخ و فرهنگ ها آمده، در اصل جشن پيدايش ميترا يا مهر بوده است كه در دنياي آيين مسيح آن را با ميلاد حضرت عيسي برابر كردند و در سده چهارم ميلادي آن را هنگام زايش عيساي مسيح قرار دادند.
برخي به اين باورند كه واژه يلدا نام يكي از چاكران حضرت عيسي بوده است.
چنانكه سنايي گفته :

بـه صاحب دولتي پيوند اگر نامي همي جويي
كه از يك چاكري عيسي چنان معروف شد يلدا

كه البته اين باور، خاستگاه يا بن مايه تاريخي ندارد، ولي آنچه آشكار است اين است كه ميتراييسم وسيله لژيونهاي رومي از راه آسياي كوچك «تركيه امروز» در اروپا گسترش پيدا كرد و چند سده نيز آيين رسمي امپراتوري روم بود و مهرابه هاي فراواني كه پرستشگاه مهريان بود در اورپا ساخته شد تا آن كه كنستانتين امپراتور روم كه به پدر كليسا مشهور است در آغاز سده چهارم ميلادي به طرافدارن آيين مهري را شكست و آيين مسيح را جانشين ميتراييسم كرد و براي جلوگيري از برگذاري جشن آيين مهري به اين بهانه كه چون مسيحيان، عيسي را مظهر نور ميدانند، شب يلدا را كه با زايش حضرت مسيح برابر شده و به نام ميلاد مسيح جشن بگيرند.

كليساي روم نيز به طور رسمي بيست و پنج دسامبر را براي برگذاري جشن ميلاد مسيح پذيرفتند، مگر يك فرقه از آنان كه ششم ژانويه را هنگام زايش مسيح براي خود قرار داد .
به هر روي با اين كه طرافدارن آيين مهري «ميتراييسم» شكست خوردند ولي آيين مسيح نتوانست از نفوذ ميتراييسم بر كنار بماند، چنانكه باور داشتن به رستاخيز و پل صراط و استفاده از ناقوس در كليساها و نشانه صليب و غسل تعميد و آرايش درخت كاج در كريسمس كه همان سرو آريايي هست و كلاه اسقف ها به نام ميترايي و همزمان ساختن جشن كريسمس با جشن يلدا در ديانت مسيح راه پيدا كرد

از همه اينها كه بگذريم، در ادب پارسي نيز نويسندگان و سرايندگان، بلندي زلف يار و سياهي خال رخسار و درازي دوري هاي دلدار را به شب يلدا مانند كرده و ميكنند كه دو سه نمونه را ياد آور ميشوم:

عنصري:
چون حلقه ربايند به نيزه توبه نيزه
خال رخ رنگي بربايي شب يلدا

سعدي :
روز رويش چون بر انداخت نقاب از سر زلف
گويي از روز قيامت شب يلدا برخاست

خاقاني:
هست چون صبح آشكارا، كاين صبح چند را
بيم صبح رستخيز ست از شب يلداي من

قسمت قبل   قسمت بعد
راهنماي سايت
كتاب
سفارش كتاب بدون عضويت
پيگيري كتاب بدون عضويت
پيش از مرگ بايد خواند
مقالات
گزارشات
جان کلام
نقد و ادبيات
تاريخ سينما
شاهنامه خوانی
داستان های کوتاه
امثال و ادبيات كهن
افسانه ها و فرهنگ توده
آی کتاب پلی است بین پدیدآورندگان
کتاب و خوانندگان آثارشان
پیگیری و سفارش تلفنی
77605503
77635308